Opal Występująca w opalach piękna gra kolorów jest efektem załamania i rozproszenia światła na drobniutkich globulkach bezpostaciowej krzemionki, z której zbudowany jest kamień – jeden z niewielu kamieni szlachetnych nie będącym ciałem krystalicznym.


Delikatny kamień
Kamień ten jest koloidalną krzemionką ze zmienną zawartością wody – od 6 do 10 procent. Opale są bardzo delikatne i zbyt wysoka temperatura może pozbawić je wody, a tym samym blasku, natomiast zmienna temperatura przy przeniesieniu opalu z ciepłego pomieszczenia na zimno może wywołać spękanie kamienia, a zbyt silny nacisk jego kruszenie.

Te kłopoty opali spowodowały, że w niektórych regionach zaczęto je uważać za kamienie przynoszące nieszczęście – jednak ogólnie uznaje się, że przynoszą szczęście temu, kto o nie dba.

Hialit jest zupełnie przezroczysty, lecz ma piękną, czasem niezwykłą grę barw. Odmiana zwana hydrofanem ( lub opalem wodnistym ) nie wykazuje gry kolorów, chyba że zanurzy się kamień w oleju lub w wodzie. Opal ognisty jest kamieniem przezroczystym lub półprzezroczystym o czerwonym lub pomarańczowym zabarwieniu – nie zawsze występuje w nim gra kolorów.

Opal Ulubiony kamień starożytnych
Starożytna grecka nazwa opali brzmiała paederos, a utworzony od tego wyraz pochodny oznaczał zarówno „dziecko” jak i „ulubiony”. Przypisywano więc temu kamieniowi niezrównany wdzięk dziecka.

Rzymianie także nadali opalom nazwę paederos. Ponadto nazwali tak ametysty i dwa gatunki roślin. Oto, co o grze barw w opalu pisze Pliniusz: „Płonie w nich, choć nie tak ostry, ogień karbunkułu, widać fioletowy blask ametystu i akwamarynowe odcienie szmaragdu – wszystko to tworzy niezwykłą mieszaninę świateł i blasków”. Każdy Rzymianin starał się mieć na własność choć jeden opal, gdyż ponoć przynosił on szczęście. Jak bardzo cenny był to kamień, świadczy przykład senatora Noniusa, który wolał stracić wszystko i umrzeć na wygnaniu, nić oddać swój opal Markowi Antoniuszowi.

Wieki średnie
W średniowieczu działały na Słowacji kopalnie opali w rejonie Červenicy i Dubníka – w połowie XV wieku pracowało tam ponad trzystu górników. Aż do połowy XVIII wieku opale były bardzo poszukiwane jako talizmany. Wieści o znalezieniu złóż opali w Australii wielce uradowała angielską królową Wiktorie. Jej Wysokość zleciła swoim złotnikom wykonanie wielu sztuk biżuterii z tymi kamieniami, które wtedy właśnie powróciły do łask.

Święty opal cesarzy
Legenda głosi, że w koronę świętego cesarstwa rzymskiego wprawiony był biały opal Orphanus, mający podobno zdolność ochrony rodziny króla. Albertus Magnus, biskup Ratyzbony ( 1193-1290 ), tak o nim pisał:

„Nigdy nie widziano takiego kamienia... Jego barwa przypomina biały śnieg skrzący się barwą jasnego, różowego wina.... Jest on półprzezroczysty i mówią o nim, że potrafi świecić nocą”. Dalej zaś stwierdza, że kamień ten miał moc uzdrawiania oczu i potrafił „tego,kto go nosi, uczynić niewidzialnym” tedy nazywano go Patronus Furum – Patron Złodziei”.

Opal, jak wiele innych kamieni szlachetnych, miał ponoć chronić właściciela od zarazy; był też znakomitym wykrywaczem trucizny, gdyż w jej pobliżu tracił swoją grę barw. Wisiorek z opalem przeganiał melancholie, natomiast podobny naszyjnik gwarantował zachowanie jasnego koloru włosów.

Najważniejsze informacje:
Wzór: SiO2xnH2O

Nie można nazwać go minerałem, gdyż jest amorficzny – nie ma budowy krystalicznej i nigdy nie tworzy kryształów. Zwykły opal jest biały, szary, blado brązowy lub żółty i ma woskowy połysk. Natomiast opal szlachetny jest niezwykle piękny, gdyż oświetlony rozbłyskuje feerią żywych barw. Większość opali szlachetnych pochodzi z Australii, pomarańczowoczerwony opal ognisty zaś przeważnie z Meksyku. Inne odmiany opali to złożony z kuleczek perłowy fioryt i zadziwiający bezbarwny groniasty hialit. Skamieniałe drewno zakonserwowane przez opal zwane jest opalem drzewnym. Opal jest żelem krzemionkowym zakrzepłym w niskiej temperaturze w różnego rodzajach skałach. Osadza się też wokół fumaroli i gorących źródeł.

Klasa: Krzemiany lub tlenki
Układ krystalograficzny: Amorficzny
Łupliwość: Brak
Przełam: Muszlowy
Połysk: Szklisty lub woskowy
Rysa: Biała
Twardość: 5,5-6,5
Gęstość: 1,99-2,25
Cechy rozpoznawcze: Nigdy nie tworzy kryształów, bardzo często połysk woskowy

Ciekawostka: Opal składa się z maleńkich kuleczek, zbudowanych z dwutlenku krzemu, które w opalu szlachetnym są ułożone w regularny wzór. Dzięki niemu tworzy się sitaka dyfrakcyjna rozszczepiająca światło białe na poszczególne barwy i, zależnie od rozmiaru kuleczek, powodująca różnobarwne rozbłyski.